توضیح تکمیلی روش تكثير غير جنسي
هر يک از سلولهاي هر كدام از گياهان توانايي ساخت يک گياه کامل همانند پايه مادري خود را دارند. و كلاً هر روشي كه بوسيله آن هر يك از اندامهاي گياهي به يك گياه كامل تبديل شود، يكي از زير ردههاي اين روش است.
انواع روشهاي تکثير غير جنسي
1) کشت بافت؛
2) تقسيم بوته؛
3) استفاده از اندامهاي زيرزميني؛
4) استفاده از ساقه و برگ بعنوان قلمه؛
5) استفاده از جوانهها بعنوان پيوند؛
6) استفاده از ساقههاي رونده؛
7) خوابانيدن
تقسيم بوته Succres
استفاده از تقسيم بوته براي تکثير گياهان زينتي کاربرد زيادي دارد و تعداد زيادي از گياهان به اين روش تکثير ميشوند. استفاده از اين روش بدليل اينکه گياه کامل و ريشهدار از پايه مادري جدا ميشود و عيناً شبيه پايه مادري شروع به رشد و نمو مي کند، يک روش نسبتاً آسان و بدون هيچ گونه خطر از نظر سازگاري با محيط است و هيچ تغيير ژنتيکي در آن اتفاق نميافتد. نمونه اين نوع تکثير را ميتوان در ديفن باخيا، سانسويريا و آنتوريوم مشاهده کرد.
خوابانيدن Layering
تکثير بوسيله خوابانيدن ياLayering يک روش نسبتاً ساده و کم هزينه است. فقط بايد دقت داشت که همه گياهان با اين روش قابل تکثير نيستند. برخي از درختان و درختچهها و تعدادي از پيچهاي زينتي با اين روش تكثير ميشوند.
روش کار بدين صورت است که بخشهايي از ساقه که در حال رشد است را درون خاک حفر ميکنيم و مقداري خاک بر روي آن ميريزيم. بخشهايي که در زير خاک هستند ريشهدار ميشوند و بعد از ريشهدار شدن آنها را از پايينترين محلي که براي خاک ريختن انتخاب کردهايم قطع ميکنيم و بعنوان يک گياه جديد به محل مورد نظر انتقال ميدهيم. اين روش تکثير در گياهاني نظير پيچ لوني سرا (ياس امينالدوله)، ياس زرد و پيچ اناري و تعداد ديگر از گياهان قابل استفاده است.
استفاده از ساقه و برگ به عنوان قلمه
روشهاي قلمه برداشتن بر حسب اينکه از کدام قسمت ساقه صورت گيرد اسامي مختلفي دارند.
انواع قلمه ساقه
- قلمه چوبي Wood Cutting
- قلمه نيمه چوبي؛
- قلمه سبز؛
- قلمه علفي؛
- قلمه برگ.
قلمه يا Cuttingاستفاده ا ز بخشهاي ساقه و گاهي برگي بعضي از گياهان زينتي ميباشد كه قابليت ريشهزايي سريع دارند. اگر آخرين قسمت ساقه يا بخش رشد يافته سال قبل در قلمه استفاده شود، قلمه چوبي يا اصطلاحاً Wood Cutting ميگويند. بيشتر درختان ميوه، درختچههاي زينتي، گياهان برگ ريز و گياهان خزان دار به کمک اين روش تکثير ميشوند. در اين روش طول قلمه 10 تا 25 سانتيمتر است و بسته به نوع قلمه و تعداد، 3 تا 7 گره در قلمه باقي ميماند. اين چنين قلمههايي فاقد برگ هستند، چون زمان قلمه گيري اين گونه گياهان به دوره خواب گياهان نزديک ميشود (حدوداً از اواسط آبان به بعد) .
قلمههايي كه بافت محكمي دارند، كمي خشبي شده ولي انعطاف لازم را دارند و حاصل رشد سال جاري هستند را قلمههاي نيمه چوبي يا نيمه خشبي گويند. درختچههاي زينتي و سوزني برگان و تعدادي از گياهان گلخانهاي نظير آکاليفا Acalypha و گل کاغذي به اين وسيله تکثير ميشوند. طول قلمهها حدود 10 تا 15 سانتيمتر بوده و 3 تا 4 گره روي ساقه بجاي ميماند. قلمهها بدون برگ يا با داشتن يک يا دو برگ کشت ميشوند.
قلمههاي سبز، حاصل رشد جاري گياه و حامل مريستم انتهايي هستند و به سرعت ريشهدار ميشوند. چنين قلمههايي طولي در حدود 5 تا 10 سانتيمتر دارند و حداقل داراي دو گره هستند و معمولاً برگ دارند و با يک يا دو برگ در محيط ريشه زايي کشت ميشوند. اين قلمهها تقريبا در تمام گياهان زينتي مانند سوزني برگها از قبيل كاج مطبق و آلوکالياها قابل استفاده ميباشند.
نوع ديگر قلمههاي ساقه، قلمههاي علفي يا Herbaceous Cutting است که در گياهان زينتي نظير انواع فوتوسها، ديفن باخيا و برگ انجيري کاربرد دارند.
نوع ديگر قلمه، قلمه برگ است. برگهاي بعضي از گياهان قابليت ريشه دار شدن دارند. عمده برگهاي ريشه زا برگهاي کامل هستند. يعني بايد يک برگ کامل همراه با دم برگش در بسترهاي تکثير کشت شود در حاليکه بعضي از برگها را بوسيله تکه کردن يا قطعه كردن، ميتوان تکثير کرد مانند برگهاي بگونياي ريزومدار و سانسويريا.
تکثير بوسيله اندامهاي زير زميني
اندامهاي زيرزميني
- ساقههاي تغيير شكل يافته (پيازها)؛
- بخشهاي گوشتي ريشه.
گل گلايول با پياز تو پر بوسيله اندامهاي زيرزميني تكثير ميشود. همچنين گل سنبل با پيازهاي حساس و سخت ريشهزا تكثير پيدا ميكند. ريزومها بخشي از ساقه زيرزميني گياه هستند که بعنوان عامل تکثير از آن استفاده ميشود. حال به معرفي بعضي از گياهاني كه به اين وسيله تكثير ميشوند، ميپردازيم.
گل اختر
گل اختر يا کانا از خانواده کاناسل است که يک گياه تابستانه با گلهاي بسيار زيبا به رنگهاي متنوع ميباشد. بدليل اينکه برگهاي بزرگ و متراکم توليد ميکند در زماني که گياه روي گل نيست براي فضاي سبز مناسب است. بخش تکثيري اين گياه، يک ريزوم بسيار جوان، فعال و مرتب در حال جوانه زدن است بنابراين ميتوان با قطعه کردن ريزوم اين گياه را تکثير کرد. همچنين ريزومهاي برخي از بگونياها و اخترها نمونه بارز اين دسته از گياهان ميباشند.
عامل تکثير در گياهان پيازي (بعنوان مثال گلايول)، پيازچههاي بسيار کوچک هستند که در کنار پياز مادري رشد ميکنند. پيازچهها را چند سال متوالي (3 تا 4 سال) در زمين مرغوب ميکارند و زماني که پيازها به اندازه معين رسيدند، گل ميدهند.
استفاده از جوانهها بعنوان پيوند
عمل پيوند ياGrafting متصل کردن دو قسمت گياهي است، بطوريكه اين دو قسمت بوسيله باززايي با هم کاملاً جوش خورده و يک گياه را تشکيل دهند. معمولا بر روي همه درختان ميوه عمل پيوند صورت ميگيرد. همچنين گل سرخ از خانواده رزاسه عموماً با روش پيوند تکثير ميشود.
در عمل پيوند دو بخش پايه و پيوندك وجود دارد. بخش پاييني و اصلي که پايه ياStock ناميده ميشود و بخشي را که از گياه ديگر جدا ميشود و روي گياه مادري چسبانده ميشود را اصطلاحاً پيوندک Scion ميگويند. بنابراين پايه و پيوندک دو عامل مهم در موفقيت پيوند هستند. انتخاب پيوندك و سازگاري پيوندك مهم ميباشد، زيرا هر پايه با هر پيوندكي عمل پيوند موفقي نخواهد داشت.
پايه بسته به نوع گياه ميتواند نهال يك ساله يا شاخه بسيار باريك باشد. نسترنها گياه بومي كشور ايران هستند. در پايان سال اول يا دوم وقتي ضخامت پايه نسترن به اندازه يك مداد معمولي شد مناسب پيوند است. دو نوع پيوند وجود دارد. پيوند جوانه و پيوند شاخه كه هر دو آن بر روي نسترن انجام ميشود.
پيوند
1) نيمانيم يا انگليسي
2) پيوند اسكنه از انواع پيوند شاخه هستند.
پيوند انگليسي در فصل زمستان و بر روي گياهاني چون رز، نسترن و كلماتيس انجام ميگيرد. لازم به ذكر است كه پيوند اسكنه احتياج به چسب پيوند دارد تا باز زايي بخشهاي جدا از هم راحت صورت گيرد.
معمولترين پيوند جوانه، پيوند شكمي يا Tاست، كه در اواسط فصل بهار يا اواخر شهريور قابل انجام است و نيازي به چسب پيوند ندارد.
معمولاً پايه و پيوندك را از يك خانواده انتخاب ميكنند تا شانس سازگاري بيشتر باشد. دو نشانه بارز ناسازگاري پايه و پيوندك عبارتند از
الف) برجستگي در بخش طوقه،
ب) نامتناسب بودن رشد پايه و پيوندك.
معمولاً بعد از گذشتن 2 يا 3 سال از پيوند علائم ناسازگاري مشخص ميشوند.
خانواده آکانتاسه Acantaceae
گياهان زينتي بر اساس رنگ گلها، فصل گل دهي و نوع مصرف آنها تقسيم بندي ميشوند. در کتابهاي علمي يکي از روشهاي متداول تقسيم بندي گياهان بر اساس خانوادههاي گياهي است. در علم گياه شناسي خانوادههاي گياهي را بر اساس حروف الفبايي لاتين تنظيم کردهاند.
آکانتاسه Acantaceae
اولين خانواده گياهي آکانتاسه است. در اين خانواده عمده گياهان بعنوان گياهان آپارتماني و برگ سبزها مورد استفاده قرار ميگيرند.
آفلاندرا Aphlandra
يکي از گياهان بسيار زيباي خانواده آكانتاسه، آفلاندرا است که داراي برگهاي زينتي، کشيده، رگبرگهاي کاملاً مشخص و يک ساقه گل دهنده چهار گوش و براکتههاي رنگي است. اين گياه نسبتاً حارهاي بهتر است در گلخانههاي نسبتاً گرم و مرطوب نگهداري شود. چنانچه هر زمان رطوبت محيط از حد معيني کمتر شود علائم سوختگي حاشيه برگي روي آن ملاحظه ميشود.
تکثير آفلاندرا بوسيله قلمههاي ساقه انجام ميگيرد و براي تکثير آن بهتر است از سيستم ميست و مهپاش استفاده شود.
فيتونيا
فيتونيا از ديگر گياهان بسيار زيباي برگي اين خانواده است. ساقههايش عموماً به حالت رونده و کوتاه رشد ميکنند و برگهاي سبز با رگ بالهاي صورتي دارد و منظرهاي زيبا بوجود ميآورد. تکثير اين گياه بوسيله ساقههاي ظريف آن در بسترهاي بسيار سبک صورت ميگيرد. براي پرورش فيتونيا در منزل بهتر است از خاکي باPH اسيدي استفاده کنيد. خاکهاي قليايي براي نگهداري اين گياه خيلي مناسب نيستند.
جكوبينا Jacobina
گياه ديگر اين خانواده مشعلي يا جکوبينا است که بخش زينتي آن در حقيقت براکتههاي زرد و گاهي صورتي آن ميباشد. اين گياه برگهاي سبز روشن و ساقه بسيار حساس دارد و نسبت به شرايط محيطي مخصوصاً خشکي محيط و بعضي از آفات گلخانهاي فوقالعاده حساس است. تکثير آن بوسيله قلمههاي ساقه انجام ميشود.
هيپو اِستس
آخرين گياه اين خانواده، هيپو اِستس است که برگهاي سبز زيبا با نقطههاي صورتي دارد. اين گياه نسبتاً کم رشد نياز به يک خاک بسيار سبک و غني از مواد آلي با PH 5/6 تا 8/6 دارد و در جاهايي با نور متوسط در منزل يا گلخانه قابل نگهداري است. تكثير بوسيله قلمههاي سبز صورت ميگيرد.
آماري ليداسه Amarilidaceae
گياهان خانواده آماري ليداسه با نام فارسي آماري ليس جزء گياهان پيازي و Cut flower به حساب ميآيند. پيازهاي اين گياه به سرما حساس هستند و در طبقه بندي پيازها جزء دستهاي قرار دارند که در هواي سرد زمستان بوسيله پوششي از خاک محافظت ميشوند. عموماً اين پيازها را از خاک خارج ميکنند و به انبار مناسبي براي نگهداري منتقل ميکنند.
گياه آماري ليس، گلهاي بسيار درشت به رنگهاي مختلف دارد و به دو صورت گلداني به منظور استفاده در نوروز و کات فلاور جهت کشت در مزارع وسيع کشت و کار ميشود.
کشت آماري ليس به روش گلداني به اين صورت است که پيازهاي کاملاً درشت و مناسب از نظر گل دهي را انتخاب ميکنند. سپس 45 تا 50 روز قبل از زمان عرضه به بازار در خاکي با بافت متوسط کشت ميشوند. بعد آنها را در گلخانههاي نسبتاً گرم و پرنور قرار ميدهند (درجه حرارت مناسب براي رشد و نمو آماري ليس بين 15 تا 20 درجه سانتيگراد است). در اين حالت ابتدا برگهاي اوليه ظاهر ميشوند سپس يک ساقه گل دهنده از کنار پياز شروع به رشد و نمو ميکند. رشد رويشي اين دوره مربوط به اندوخته غذايي و يا حفظ ذخيره غذايي براي پيازها و توليد پيازچههاي جديد است. بعد از رشد پيازچهها به اندازه کافي در حدود اوايل فصل پاييز تعداد دفعات آبياري و مقدار آبياري را کم ميکنيم، بطوريکه گياه وارد مرحله خزان شود. بعد از زرد شدن شاخ و برگهاي گياه همه آنها را قطع ميکنيم و دو هفتهاي در هواي آزاد به همان حالتي که در پوشش گلدان است باقي ميماند و سپس به انبار منتقل ميشود.
قبل از انتقال گياه به انبار مرحله جداکردن پيازچهها و مرتب كردن آنها است. پيازها را بر اساس اندازه محيطي آنها درجه بندي ميکنيم. كه به 3 تا 4 اندازه قسمت ميشوند. بعد از شست و شو و ضد عفوني به کمک يک قارچ کش معمولي آنها را خشک و در انبار نگهداري ميکنيم.
نکته مهم در خصوص گياهان پيازي نگهداري شونده در انبار، درجه حرارت مناسب انبار است. درجه حرارت انبار نقش مهمي در گل دهي پيازها براي فصل بعدي دارد، و مناسبترين درجه حرارت براي انبار كردن پيازهاي آماري ليس 7 تا 10 درجه سانتيگراد است.
كليويا Clivia
کليويا يا خورشيدي گياه ديگري از خانواده آماري ليداسه است که برگهايي شبيه به گياه آماري ليس دارد، با اين تفاوت که رنگ برگها در كليويا کمي تيره تر و رگبرگها برجسته تر بنظر ميرسند. اين گياه بر خلاف آماري ليس تمام دوره رشدي خود را در گلخانه بسر ميبرد و گياهي است که داراي ارزش اقتصادي بوده و در فصل زمستان گل دهي دارد.
بر خلاف گل آماري ليس که گلهاي دوتايي يا چهارتايي دارد در خورشيدي گلچهها کوچکتر بوده و به تعداد 12 تا 24 گلچه در ارقام مختلف بشکل يک چتر بر روي ساقه گل دهنده ديده ميشوند. تکثير کليويا بوسيله تقسيم بوته و به کمک ريزومهاي قطور آن صورت ميگيرد.
همانتوس
گياه ديگر خانواده آماري ليداسه، همانتوس است. اين گياه بسيار زيبا، برگهاي چين خورده دارد. ساقه گياه و ساقه گل دهنده نقش و خطوط رنگين و زيبايي دارند و از اين نظر در بين گياهان زينتي جزء خصوصيات منحصر به فردشان به حساب ميآيد. گلهاي اين گياه در روي ساقه نسبتاً بلند و به شکل توپ به رنگهاي مختلف ظاهر ميشود.
همانتوس نياز به استراحت تابستانه دارد. در تمام فصل تابستان بايد از ميزان آبياري پيازهاي آن بکاهيم تا دوره استراحتش طي شود.
گل نرگس
گياه ديگر اين خانواده گل نرگس است. نرگسهاي بومي ايران در استان فارس و در بخشهايي از استان خوزستان ميرويند.
گل نرگس بعنوان يک پياز مقاوم دائمي براي کشت و کار در هواي آزاد بسيار مناسب است، چون در تمام مدت سال ميتواند در هواي آزاد باقي بماند و رنگ برگها منظره خاصي به آن محوطه ميدهد. تکثير اين گياه در پاييز بوسيله تقسيم پياز ميباشد.
گل مريم Polliantes tuberousa
آخرين گياه خانواده آماري ليداسه، گل مريم يا بوليانتس توبروزا است. اين گياه بسيار زيبا با دمبرگهاي بلند و گلچههاي سفيد، بسيار معطر ميباشد. پيازهاي اين گل جزء پيازهاي فوقالعاده حساس به سرما هستند و بهترين زمان براي تکثير آن موقعي است كه خطر سرما رفع شده باشد.
پيازهاي گل مريم نسبتاً ريز و کوچک بوده و جداکردن آن از خاک همواره مشکل است و بايد با دقت کافي صورت گيرد.
خانواده آراسه
گستردگي نوع گياهان اين خانواده بصورتي است كه بر اساس نحوه رشد و نمو و تكثير به سه گروه تقسيم ميشوند:
گروه اول
- تکثير بوسيله قلمه؛
-رشد ساقهاي.
گروه دوم
- رشد ساقهاي ندارند؛
- تكثير بوسيله تقسيم بوته.
گروه سوم
تکثير هم با ساقه و هم با تقسيم بوته.
گياهان گروه اول خانواده آراسه
معروفترين گياه گروه اول فوتوس است. برگهاي سبز و ابلق آن قلبي شکل و به اندازههاي کوچک و بزرگ ديده ميشوند. تکثير آسان آن با قلمههاي ساقه كه حداقل دو بند داشته باشند در داخل آب يا ماسه مرطوب صورت ميگيرد. براي نگهداري فوتوس بافت غني از مواد غذايي با PH خنثي (نزديك 7) مورد نياز است.
گياه بعدي سين گونيوم است که برگهاي نسبتاً درشت و ساقههاي قطور آن رشد سريعي دارد. اين گياه به رنگهاي سبز، صورتي و ابلق موجود است. گونه سبز رنگ آن سريع رشد ميکند ولي گونه ابلق و رنگين آن معمولاً سرعت رشد خيلي بالايي ندارد. تکثير اين گياه بوسيله قلمه ساقه در آب و ماسه ميسر است.
گياه بعدي از گروه اول، برگ انجيري يا مونسترا است. دو گونه مونسترا وجود دارد :
1- مونستراي برگ ريز؛ که ساقههاي رونده دارد و ريشههاي نابجا بر روي ساقههاي آن ظاهر ميشوند. اين گياه تکثير فوقالعاده راحتي دارد. براي تكثير قلمههاي ساقه به همراه ريشه نابجا داخل ماسه قرار ميگيرد.
مونستراي برگ درشت؛ نسبتاً کم رشد و داراي برگهاي بادبزني بسيار درشت است و سرعت ريشهدار شدن قلمهها و تعداد قلمههاي آن کمتر از گونه اول است.
گياه فيلو دندرون يا بابا آدم داراي برگهاي قلبي شکل، فوقالعاده کم رشد و سبز رونده است. همچنين برگهاي آن بسيار درشت با زائده نسبتاً باريکي ميباشند.
فوتوس سوراخدار نيز يک فيلو دندرون بسيار کند رشد و سخت ريشهزا است. يکنوع فيلو دندرون با برگهاي بسيار درشت وجود دارد که محل قطع برگها شبيه به يک چشم ظاهر ميشود. اين گياه تاريخي، بسيار قديمي است.
گياهان گروه دوم خانواده آراسه
اين گياهان بوسيله پا جوش تقسيم ميشوند و رشد ساقهاي ندارند. در اين گروه دو گياه معروف وجود دارد که از اهميت اقتصادي برخوردار هستند.
گياه آنتوريوم حداقل 26 گونه زينتي دارد و بخش اسپات رنگي آن اصطلاحاً بنام گل شناخته شده است و دوام بسيار طولاني بصورت شاخه بريده دارد. براي نگهداري آنتوريوم از گلخانههايي با تهويه مناسب استفاده ميشود كه رکود هوا يا کمبود اکسيژن نداشته باشد. براي نگهداري آنتوريوم خاک سبک با PH اسيدي و غني از مواد غذايي مناسب است. در سالهاي اخير با گسترش کشت و کار آنتوريوم و در حقيقت ارزشي که اين گياه در بازار جهاني گل و گياه دارد براي آن کمتر از بستر خاک استفاده ميشود، و صرفاً در محيط فاقد خاک و در محيط هيدروپونيك به کمک مواد غذايي خاص پرورش مييابد.
گياه اِسپَتي فيلوم با بخش زينتي اسپاتهاي سفيد رنگ، برگهاي سبز و زيبا، گياه سريعالرشدي ميباشد. بوسيله تقسيم بوته يا پا جوشهايي که در کنار پايه مادري توليد ميشود قابل تکثير است.
براي نگهداري اسپتي فيلوم بايد از خاک غني از مواد غذايي و PH اسيدي و محيطي با رطوبت نسبي حدود 60 تا 65 درصد استفاده کرد در غير اينصورت کيفيت و سلامت برگها از بين ميرود.
گياه کات فلاور شيپوري يا کالا يا آروم به رنگهاي متنوع بوده و اسپاتهاي شيپوري مانند بخش زينتي آن را تشکيل ميدهند. اين گياه به رنگهاي سفيد، زرد و ... در بازار موجود است. اين گياه نياز به استراحت تابستانه دارد. بافت خاك متوسط تا خوب اين گياه در تابستان نياز چنداني به آبياري ندارد. بعد از 3-2 هفته(در اواخر مرداد ماه) ريزومهاي جدا شده را از خاک خارج کرده و كشت و تکثير مينماييم. دو هفته بعد از تکثير گياه رشد رويشي آن آغاز ميشود و سپس در حدود ماههاي دي تا بهمن گلهاي اسپاتي گياه
ظاهر شده و بعنوان يک شاخه بريدهCut Flower قابل عرضه به بازار هستند.
گياه کالاديوم، برگهاي رنگين، درشت و قلبي شکل دارد. اين گياه به يک خاک سبک و غني از مواد غذايي با PH 2/6 – 5/5 و درجه حرارت نسبتاً ثابت 22 تا 24 درجه سانتيگراد نياز دارد. تکثير آن بوسيله تقسيم بوته ميباشد.
گياهان گروه سوم خانواده آراسه
اين گياهان بوسيله قلمه و پا جوش تکثير ميشوند. معروفترين گياه اين دسته ديفن باخيا است که داراي گونههاي متعدد ابلقي رنگ است. هر چقدر ميزان ابلقي ديفن باخيا بيشتر باشد به شرايط و محيط سخت ديرتر سازگاري پيدا ميکند.
ديفن باخيا گياهي است که در خاکهاي متوسط، با آبياري منظم بخوبي رشد و نمو ميکند و رشد ساقهاي خيلي خوبي دارد. بوسيله گياهچههاي کوچکي که در کنار گياه مادري سبز ميشوند (پا جوش) براحتي قابل تکثير است. علت اصلي ريزش برگهاي پاييني ديفن باخيا، خشکي محيط است. براي جلوگيري از اين حالت بهتر است که بر حسب درجه حرارت محيط، روزانه بين يک تا سه بار اطراف گياه را آبفشاني کنيم تا رطوبت مناسب براي آن مهيا شود.
گياه آلوکازيال داراي برگهاي بسيار بزرگ است و در گلخانههايي با خاک اسيدي و عميق جايي که ريشههاي آن بتوانند در داخل خاک گسترش پيدا کنند نگهداري ميشود.
در محيطي با رطوبت کم، برگهاي گياه کوچک شده و در صورت تداوم خشکي محيط لکههاي سوختگي در حاشيه برگها ديده ميشود.
اين گياه بوسيله تقسيم بوته و قلمههاي ساقه تکثير ميشود.
نكته
قلمه ساقهي جدا شدهاي است كه بايد ريشهدار شود، ولي پا جوش گياه كامل ريشهدار است كه قابل كشت و كار ميباشد.
بگونياسه Begoneaceae
خانواده بگونياسه با برگهاي زيبا و رنگين توجه همه را جلب ميكند. اين خانواده از لحاظ ارقام و اعداد گستردگي فراواني دارد. اولين بار يک گياه شناس بنام بگونيا گياه بگونياسه را کشف کرد. منشأ بگونيا جنگلهاي گرم و مرطوب است. تنوع تعداد گونههاي بگونيا شناسايي آن را مشکل کرده است. خصوصيات خانواده بگونياسه مربوط به عدم وجود تقارن برگي است، برگهاي گياهان خانواده بگونيا تقارن مشخصي ندارند. اين ويژگي (عدم تقارن برگي) فقط در يک خانواده گياهي ديگر بنام الواسه وجود دارد.
بر اساس نوع ريشه بگونياها را به سه دسته تقسيم کردهاند :
1- ريشه افشان؛
2- ساقههاي قطور و ريزوم مانند؛
3- پيازي.
بگونياها با ريشههاي افشان
- ساقه كاملاً مشخص، نسبتاً قطور و بلند؛
- برگها به تناوب روي ساقه قرار دارند؛
- ريشههاي افشان و نسبتاً سطحي دارند؛
- بي تفاوت به طول روز.
از آنجا كه اين گياهان به طول روز بيتفاوتند در تمام فصول سال گلدار هستند.
بهترين و شاخصترين بگونياسه مربوط به زير خانواده ريشه افشان، بگونياي سمپر فلورانس يا بگونياي هميشه گلدار است. برگهاي سبز براق، گلهاي قرمز بسيار شفاف و ساقه کشيده دارد. اين گياهان در همه شرايط عمومي منازل و گلخانهها قابل کشت و کار و نگهداري هستند. ساقههاي آن در داخل آب براحتي ريشه ميدهند و در داخل ماسه نيز خيلي سريع و کمتر از 7 روز ريشه ميدهند. بگونياهاي سمپر فلورانس انواع مختلفي دارند.
براي پرورش بگونياي هميشه گلدار يک خاک مناسب با بافت متوسط، و محلي دور از تابش مستقيم آفتاب مناسب است.
بگونياها با ساقههاي قطور و ريزوم مانند
- ساقه مشخصي ندارند؛
- ساقه به شكل ريزوم تغيير شكل داده؛
- برگها رنگ و شكل متفاوتي دارند.
يكي از بگونياهاي برگ ريزوم دار، بگونياي پشت برگ قرمز است كه سطح رويي برگهاي آن حالت مخملي دارد. در بگونياهاي ريزومدار ساقه بشکل ريشه تغيير شکل داده است و برگها بر روي ريزومها به شکلهاي مختلف خود نمايي ميکنند. بيش از 800 گونه بگونيا متعلق به اين گروه ميباشد که از نظر ريزوم و نقش و نگار برگ با هم متفاوتند.
بگونياي پشت برگ قرمز را نميتوان در منزل نگهداري کرد زيرا به خاک بسيار سبک و محيطي با رطوبت نسبي 70 تا 75 درصد نياز دارد.
بگونياهاي ريزوم دار تحت نام عمومي بگونيا ركس شناخته ميشوند (اولين بار ركس متوجه دو رگه بودن آنها شد). بگونياهاي دو رگه برگهاي رنگين يا فلسهاي كركدار روي برگ دارند. بر خلاف دسته اول، بوسيله تقسيم ريزوم و قلمههاي برگي تكثير ميشوند. علاوه بر اين با برگ كامل هم تكثير ميشوند. انواع بگونياهاي رکس عبارتند از بگونياي رکس نقرهاي و بگونياي رکس قهوهاي.
بگونياهاي پيازي
اين بگونياها ساقه خودرويي به شكل پياز دارند. پيازها از نوع پيازهاي حساس به سرما بوده و در زمستان در انبار نگهداري ميشوند. داراي برگهاي درشت و گلهاي رنگين هستند. اين گياهان كاربرد فضاي سبزي و Land escape دارند. در كشور ما بگونياي پيازي كم است، زيرا گياه احتياج به خاكي با PH اسيدي و تابستانهاي مرطوب دارد ولي در كشور ما تابستانها گرم و خشك است بنابراين در فضاي سبز كشت و كار مناسبي ندارد. بهترين شرايط براي نگهداري اين گياه، وجود يک خاک مرطوب کاملاً اسيدي و بدور از نور مستقيم آفتاب است. بدليل سهولت در توليد گياهان دو رگه بگونياها ارقام فراواني دارند. وضعيت قرارگيري گلها در بگونياها طوري است که گلهاي نر و ماده بر روي يک بوته قرار دارند و از نظر همزماني رسيدن دايره گرده و کلاله هيچ مشکلي نيست در نتيجه توليد بذر به وفور صورت ميگيرد. بگونياهاي هميشه گلدار بوسيله بذر براحتي قابل تکثير هستند.
خانواده بروملياسه يا آناناس زينتي
در خانواده بروملياسه تعداد زيادي از گياهان اپيفيت Epiphyte وجود دارند كه فقط 7 - 5 گونه به عنوان گياهان زينتي كشت و كار ميشوند. برگ گياهان اين خانواده حول محور دايرهاي رشد ميکنند. اين مشخصه در همه گياهان خانواده بروملياسه ثابت و يکسان است. علاوه بر اين گياهان اين خانواده ريشههاي بسيار کم حجم و سطحي دارند. خاک مناسب براي اين گياهان يک خاک سبک باPH اسيدي و غني از مواد آلي است. در خانه يك سوم پايين گلدان را سنگريزه بريزيد كه زهكش مناسب براي گياه باشد.
نيدولاريوم
گياه نيدولاريوم داراي برگهاي سبز و بخش زينتي با براکتههاي رنگي است، و در داخل کاسه گل، گلهاي آبي بسيار ظريفي ديده ميشود که از ديدگاه گياه شناسي، گل براي گياه است که گاهي اوقات در درجه حرارتهاي مناسب تبديل به بذر ميشود.
+ نوشته شده توسط فرشادپیلسته در جمعه
1386/11/12 و ساعت
10:44 |
